Etxeko helduak eredu izan ohi dira haurrentzako

Nola indartu euskara gurasoek ez badakite?

Etxeko helduak funtsezkoak izan ohi dira haurrendako ingurune seguru bat eraikitzen. Etxean bertan hartzen dira seme-alaben garapena, balioak eta bizitzan zehar garrantzitsuak izanen diren beste hainbat ezaugarri eskuratzeko oinarriak. Prozesu horretan, hizkuntzak oinarrizkoak dira hori guztia gauzatzeko eta finkatzeko. Baina nola jokatu etxeko helduek ez baldin badakite euskaraz? Euskaraz ez dakiten edo pixka bat dakiten […]

Parte hartu Euskaraldian, jantzi txapa eta aldatu hizkuntza ohiturak

Parte hartu Euskaraldian, jantzi txapa eta aldatu hizkuntza ohiturak

Euskaraldiaren laugarren edizioa maiatzaren 15etik 25era eginen da, eta hizkuntza-ohiturak aldatzeko eta euskararen erabilera handitzeko helburua du. Euskaraldia hizkuntza portaeren eta ohituren inguruan gogoeta egiteko eta aldaketak eragiteko ariketa masiboa da. Ekimenean parte hartzeko izena eman behar da Ahobizi edo Belarriprest gisa. Gero eta heldu gehiagok daki edo ulertzen du euskaraz, baina askotan elkarrizketak ez […]

Zomorroen euskal izenak eta atribuzioak Nafarroan

Hurbildu umeekin zomorroen mundura

Udaberria aro aparta da umeekin aire librean planak egiteko eta naturarekin harremanetan egoteko. Haur askok animaliekiko, intsektuekiko edo landareekiko erakarmen handia izaten dute. Nork ez ditu gogoratzen haurtzaroko egunak landareekin eta zomorroekin jolasten? Zomorroak euskaraz izendatzeko aberastasun handia du euskarak, hona hemen izen eta atribuzio adibide batzuk. Katalingorri Bere koloreengatik zomorro deigarrienetako bat da katalingorria. […]

aita-alaba jostatzen

Nola jokatu dezakete guraso euskaldunek?

Familiek eta ingurune hurbileko helduek funtsezko papera jokatzen dute haurren garapenean, umeek izaten dituzten lehen harreman pertsonalak familiako kideekin izaten baitituzte. Haurrek familian hartzen dituzte lehen ikaspenak, tartean, hizkuntzak, eta horiei ematen zaien balioa eta garrantzia. Gurasoak haurren eredu izan ohi dira, eta haien portaera asko seme-alabek bere egiten dituzte, besteak beste, hizkuntzekiko jarrerak eta […]

eureka! era zientzia esperimentuak arbela rubik

Eureka! Aurkitu dut!… edo dugu?

«Eureka!» greziera klasikotik datorren hitza da, «Aurkitu dut» edo «Deskubritu dut» esan nahi du eta gaur egun zirrara edo emozioa adierazteko erabiltzen da. Izan ere, zerbait kostata ulertu dugunean, aurkikuntza bat egin dugunean edo zerbait asmatu dugunean horixe bera sentitzen dugu: zirrara eta emozioa! Bada, gaurko artikuluak proposamen hori dakar: egin seme-alabekin zientzia esperimentu bat […]

kristalezko bola eta igarkizunak

Igarkizunak

Jolasak eragin positiboa du haurren garapenean, zalantzarik gabe. Haren bidez, dibertitzeaz gain, mundua ezagutzen dute, alegia, beraien ingurunea  aztertzen eta deskubritzen dute. Eta ez hori bakarrik… Jolasak hizkuntza barneratzen laguntzeko eta aberasteko ahalmen handia du, esaterako igarkizunak. Hizkuntzarekin jolastu? Adin guztietan egin daiteke eta hamaika modu daude, jakina, baina badira haurrek bereziki gustuko dituztenak. Plazan […]

mutikoa barrez liburua eskuetan

Aho-korapiloak, hitzekin jolastuz trebatzeko

Txokolo mokolo txingo txingola mingola txango txankala mankala zart zankulu zinkulu zirt! Oporretan haurrak etxean daudela aprobetxatuz, elkarrekin jolasteko aukera bikaina da hitz jokoetan aritzea. Familia osoak parte har dezake, gainera. Fonemak ongi bereizteko ariketa atseginak dira umeentzat, eta hizkuntzaren ikasketa prozesuan baliabide eraginkorrak dira, inkontzienteki bada ere. Izan ere, aho-korapiloak, hitz jokoak eta kantak […]

Bikotekide erdaldunak haurren euskara ikasketa prozesuan

Bikotekide erdaldunak haurren euskara ikasketa prozesuan

Ohikoa da familietan guraso batek, edo guztiek, euskaraz ez jakitea. Horiek sarritan, joera izaten dute pentsatzeko ezin dietela seme-alabei euskararen ikasketa prozesuan lagundu (euskaraz eskolatzeko haututik harago), eta ardura hori guraso euskaldunaren esku uzten dute. Baina, horrela izan behar du halabeharrez? Ez al dago beste modurik? Guraso erdaldunak ezin du rol garrantzitsua bete ala? Bada, […]

Etxean irakurzaletasuna sustatzeko ideiak

Etxean irakurzaletasuna sustatzeko ideiak

Istorio guztiek hasiera bat duten bezala, eta hasieratik ekitea komeni denez, ezer baino lehen galdetu diezaiogun geure buruari: Zer da irakurzaletasuna? Nondik dator? Ez al dugu jaiotzetik? Intza Alkainek, Galtzagorri elkarteko kideak, honakoa dio: “Irakurzaletasuna haurrak liburura hurbiltzea da, beraiek nahi dutelako, eta gogoz, alegia, liburuak beraien kabuz zabaltzea eta irakurtzen disfrutatzea. Eta ez hori […]

Xaldun Kortin: kantu eta jolasak haur ttikiekin

Xaldun Kortin: kantu eta jolasak haur ttikiekin

Denbora erlatiboa da, batzuetan luuuuze eta besteetan “ya”? Eta hori inork baino hobeki dakite gurasoek, denera iristeko malabarismoa ere ikasi baitute. Egunean eguneko ezin iritsi horretan, batzuetan, tentazioa egon liteke egitekoen zerrendan atzera bidaltzeko seme-alabekin jolastea, bigarren mailakotzat jotzea. Ezaguna da, ordea, zer garrantzitsua den: jolasarekin familiarteko eta lagunarteko lotura afektiboak elikatzen dira, ikasteko balio […]

Bideo-mokaduak eleaniztasunari buruz

Bideo-mokaduak eleaniztasunari buruz

Sukalde lan: 1.Jakiak prestatzeko lana 2.Helburu bat iristeko aurrez egin beharreko prestakuntza-lana, ikusten ez dena. Gurasoek sukalde lan handia egiten dute seme-alaben hazkuntzan eta hezkuntzan, sarritan ikusten ez dena. Asmo on asko izaten dute bide horretan eta denbora dezente inbertitzen dute helburua lortzeko. Izan ere, gurasoek seme-alaben ongizatea nahi dute. Batzuetan, ordea, zalantzak sortzen dira. […]

Euskara aitatasun eredu berrietan

Euskara aitatasun eredu berrietan

Inoiz pentsatu al dugu euskararen transmisioa zaintzarekin lotuta dagoela? Edo narratiba horren baitan, non euskara zaintzarekin lotzen den, gizarteak emakumea gizona baino interpelatuago sentiarazi duela? Eta aitatasuna? Ez dugu pentsatuko emakumea izanen dela betikoz euskararen ama zaindaria, baina oraindik ere euskara seme-alabei transmititzearen ardura batez ere berari uzten zaio. Gurasoek euskara ez dakitenean ere, euskarari […]

neska irribarretsua, mahaian kokatua

EGUERDIA: indarrak berritu!

Gaueko atsedenaren ondoren goizean indarrez beteta esnatzen dira haurrak. Gero, egunaren lehen zatiko jolas, ariketa eta bizipen guztiak datoz eta, ondorioz, eguerdian gelditzeko beharra dute, bai gorputza elikatzeko baita burua lasaitzeko ere. Une garrantsitsua da, beraz, eguerdia, ez atseden hartzeko bakarrik, baizik eta etxekoak elkarrekin egoteko tartea ere badelako. Mahaiaren bueltako une horiek elkarri gauzak […]

Neguaren hotzean, euskal kulturaren berokia

Neguaren hotzean, euskal kulturaren berokia

Neguak baditu arrazoiak etxeko epelean gelditzeko, bai, eta zeinen ongi heldu diren horrelakoetan haurrekin arratsalde bikainak pasatzeko jolasak, jokoak, filmak… Nork ez du ezagutzen, adibidez, DIXIT mahai-jokoa? Bat-bateko istorioak asmatzeko mundiala! Eta, zeinek ez du Ene Kantak-en plataforma digitala faboritoetan jadanik gordea? Horiek eta askoz gehiago eskura daude ERAn, balibideen atalean. Baina, ez gaitzala hotzak […]

GOIZA: Ohetik salto!

GOIZA: Ohetik salto!

Ba al dakigu noiz erabiltzen duten seme-alabek euskara gehien? Eskolan eta plazan berdin hitz egiten al dute? Lagunekin eta gurekin? Zerk eragiten du? Gurasoek eraginik dute edo eraginik izan dezakete? Euskaraz gehiago hitz egiteko pizgarriak oso bestelakoak dira, noski. Etxean baliatzekoak ere badira horien artean. Esate baterako, euskara momentu goxo edota une bereziekin lotzea ideia […]

Nor da Oskorri? «Katuen Testamentua» eta «Doktor Do Re Mi»

Nor da Oskorri? «Katuen Testamentua» eta «Doktor Do Re Mi»

1971tik 2015era egindako ibilbide luzeak eta urteotan dozenaka disko eman dituen ekoizpen oparoak, Oskorri euskal musikagintzaren ohorezko lekuan kokatu dute. Zerbaitetan nabarmendu bada, gainera, folk kanta propioak sortzen izan da, baita euskal kantagintzako abesti herrikoiak berreskuratzen ere. “Abesti zoragarriak daude hautsa nork kenduko zain”,  Natxo de Felipe, taldeko abeslariaren hitzetan. Azken hauen artean badira haurrentzako […]

liburuak era nafarroa

Etxeko lanak

Lan egiteko ohitura eta eskolaren eta familiaren komunikazio ona: proba arrakastaz gainditzeko gakoak. Hainbat gurasorentzat buruhaustea dira etxeko lanak. Ez alferrik, eztabaida sakona piztu da eskolak bidali beharreko etxeko lanei buruz, baita adin bakoitzean egin beharrekoaren tamainari buruz ere. Egiteko horretan lagungarri izan daiteke eskura izatea hiztegi edo entziklopedia aproposen bat, esaterako, Txikipedia. Tresna bikaina […]

Ene Kantak telebistan

Ene Kantak telebistan

Marrazki bizidunek haurren egunerokoan toki garrantzitsua dute. Pantailaren aurrean jarri eta liluraturik gelditzen dira, geldi-geldi eta  oso erne. Askotariko eskaintza dago egun eta, egoki hautatuz gero, haurrek asko ikas dezakete. Izan ere, beraien pertsonaia kuttunekin gozatzeaz gain, pertsonaiek bizitzen dituzten esperientzietan asko ikasten dute, baita harreman sozialen funtzionamendua eta baloreak barneratu ere. Gainera, hizkuntzak erabiltzea […]

neskatoa koloretako bola igerilekuan

Dekalogoa: 10 aholku euskaraz hazteko

Zenbat gairen inguruko dekalogoak ezagutzen ditugu? Osasuna, elikadura, ingurumena, … Interneten ohikoak dira horrelakoak, baita gomendio sorta, iritziak, edo egitekoen zerrendak ere. Horien guztien ondoan, zergatik ez haurrak euskaraz hazteko dekalogoa? Hona hemen: Etxean… 1. Erabili hizkuntza jolasteko eta jolasa hizkuntza barneratzeko: aho korapiloak, jostailuak, onomatopeiak, haurren hizkera … Dena izan daiteke jolas, gozatu! 2. […]

Gaur lehenbiziko ostikoak sentitu ditut

Gaur lehenbiziko ostikoak sentitu ditut

Haurdunaldia oso garai berezia izaten da. Emozio eta sentimendu asko bizitzen dira haurdun geratu eta umea izan arteko 9 hilabeteetan. Beste modu batera esanda, 40 aste pasako dira, gutxi gora behera, albistea jakiten denetik umea jaio arte. Denbora tarte horretan amak biziko dituen aldaketa emozionalak eta fisikoak ugariak izanen dira. Bere barnean sortu eta handitzen […]